دندانه‌هاى لبهء سنگ بود يا سنگ جايى را خراشيده بود يا از اثر زبرى سنگ پوست‌اندازى و خراش رخ داده بود ، شايد حمام رفتن و در آبزن نشستن درد را تسكين دهد ؛ اما اگر حمام و در آبزن نشستن بيش از حد و به افراط باشد ، درد كه تسكين يافت بعد از يك ساعت باز مىگردد و شديدتر احساس مىشود . داروهاى پاشيدنى مفيد در اين حالت : داروى مايع بابونه‌اى ، شاه افسرى ، خطمى و سپوس مفيدند و درد را تسكين مىدهند . اگر درد شديد است و بيمار شكمش قبض باشد ، مصلحت آن است كه وسيلهء حقنه يا شياف مدفوعش را بيرون ريزد . حقنه زياد بزرگ نباشد كه فشار زياد وارد آورد و سبب درد و آزار شود . البته به عقيدهء من در اين حالت شياف بهتر از حقنه است . در اين عمل - كه شكم بيمار نرم گردد - بيمار سبكبار مىشود و دردش تسكين مىيابد . امّا نبايد از داروى مسهل استفاده كرد كه داروى مسهل دردآور است و از لغزاندن ماده از بالا به پايين بيمار آزار مىبيند . امّا اگر حقنه را استعمال كردى و پيه و چربى و داروهاى سست‌كننده و داروهاى ادرارآور را مايهء حقنه قرار دادى ، هم منظور اصلى - كه از بين بردن يبوست است - حاصل آيد و هم درد تسكين يابد و هم به بيرون راندن سنگ كمك شده است . - حال به فرض كه درد ناشى از سنگ كليه را با داروها و علاجهاى ذكر شده تسكين دادى ، سپس هرگاه داروى علاج سنگ را به كار بردى ، درد برگردد و از نو شدت يابد ، بايد چكار كنى ؟ - دست از استعمال داروهاى بسيار تحريك‌كننده و جنبانندهء سنگ بردار ، كار را به حقنه واگذار كن و حقنه‌هاى نرم و نرمى بخش ، داروهاى ماليدنى و مرهمهاى سستىبخش و نرمش دهنده و لغزاننده استعمال كن ! شايد در چنين حالتى كه درد شديد است قى دادن بيمار در تسكين درد مفيد باشد . امّا قى دادن تيغى است كه دو لبه دارد ؛ از طرفى مادهء راهى به سوى كليه را - كه مزاحمت براى سنگ كليه ايجاد مىكند - از راه كليه منحرف مىسازد و به سوى بالا رهنمون مىشود و از سوى ديگر خود سنگ را به بالاتر از جايى كه هست مىبرد ، كه در اينجا زيان‌آور است . اگر درد هيچ وقت تسكين نيافت ، ناگزير بايد داروى مخدر استعمال كنى ، بهترين داروى مخدر در چنين حالتى عبارت است از : فلونيا ، داروى مهر گياهى و ترياق آن هم ترياقى كه تازه ساخته شده است و كهنه نشده و نيروى افيون هنوز در آن باقى است . چنين ترياقى از چند جهت بهره‌رسان است : پادزهر است ، ادرارآور است ، سنگ‌شكن است و مخدر در آن هست كه درد را تسكين مىدهد . احتمال دارد علاوه بر سنگ ، باد هم در كليه باشد . باد در ايجاد درد به سنگ كمك كند . و تو نشانيهاى وجود باد در كليه را مىشناسى ! يا اينكه باد در روده‌ها جمع آمده و براى كليهء دردمند سنگبار مزاحمت ايجاد كرده است ؛ كه علامات باد در روده را نيز مىشناسى . در هر حال باد در كليه باشد يا در روده كه سبب درد و آزار بيمار شده ، بايد به داروهاى توسل جويى كه بادشكن هستند و باد را پراكنده كنى . داروهاى بادشكن در اين حالت عبارتند از : فيجن ، بزر فيجن ، بزر كرفس ، رازيانهء شامى ، ننه حوا ، كراويا و سياهدانه كه در عسلاب تناول شوند يا از آنها ضماد سازند و بر